E-ticaret Konusunda GENEL BİLGİLER
1-1 E-TİCARET KONUSUNDA BAZI TANIMLAR
E-Ticaret’in kapsamının sınırları kesin olmadığından ve sürekli geliştiğinden tanımını yapmak oldukça güç olmuştur. E-Ticaret’in tanımı konusunda farklı ülkelerin tesisları tarafından farklı tanımlar ortaya konmaktadır;
Mal ve hizmetlerin üretim, reklam, satış ve dağıtımlarının telekomünikasyon ağları üzerinden yapılmasıdır.
- İş, yönetim ve tüketim faaliyetlerinin yürütülmesi için yapılanmış ve yapılanmamış iş bilgilerinin, üreticiler, tüketiciler ve kamu kurumları ile diğer organizasyonlar arasında elektronik araçlar (e-posta ve mesajlar, elektronik bülten panoları, WWW teknolojisi, akıllı kartlar, elektronik fon transferi, elektronik veri değişimi vb.) üzerinden paylaşılmasıdır.
Ancak e-ticaret konusunda en yaygın genel kabul görmüş tanım OECD (İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı) tarafından 1997′de yapılan tanımdır; Sayısallaştırılmış yazılı metin, ses ve görüntünün işlenmesi ve iletilmesine dayanan kişileri ve kurumları ilgilendiren tüm ticari işlemlerdir. OECD, e-ticaret sürecini ise şu şekilde tanımlamıştır;
* Ticaret öncesi kuruluşların elektronik ortamda bilgilenmesi ve araştırma yürütmesi,
* kuruluşların elektronik ortamda buluşması,
* Ödeme sürecinin yerine getirilmesi,
* Taahhüdün yerine getirilmesi, mal veya hizmetin müşteriye teslimi, Satış sonrası bakım, destek, hizmetlerin temin edilmesi.
1-2- E-ticaretİN KAPSAMI
e-ticaret, her türlü PC ağları üzerinden, ürün tasarımı, üretilmesi, tanıtımın yapılması, ticari muameleler hesapların ödenmesi ile ilgili tüm etkinlileri kapsar.
e-ticaret elektronik olarak iş yapmak demektir. Yazılı metin, ses, video biçimindeki verilerin elektronik olarak işlenesi ve iletimini içerir. e-ticaret çok dağınık etkinlikleri içerir. Bunlar arasında mal ve servislerin elektronik olarak alışverişi, sayısal içeriğin anında kaynaktan sunma, kamu alımları, doğrudan tüketiciye pazarlama ve satış sonrası servisler gibi etkinlikler sayılabilir. e-ticaret, her türden mal ve hizmeti kapsar. e-ticaret alışılagelmiş etkinlikler (sağlık, eğitim) ve yeni etkinlikler (sanal alışveriş merkezleri) olmak üzere bir dizi değişik aktiviteyi kapsar.
1-3- E-ticaretİN ARAÇLARI
E-Ticaret’in araçlarını sayarken, günümüzden en çok kullanılanlarına değinmek yeterli olmaktadır. Bu araçlar bilindiği gibi;
* Tele.
* Fax.
* Tv,
* Elektronik ödeme ve para transfer sistemleri.
* Elektronik veri değişimi
* İnternet.
* İntranet.
* WAP,
şeklindedir. Ancak e-ticaret yapılabilecek ortamlar kesinlikle bunlarla sınırlı değildir. Günümüzde birçok büyük (Bilgi Teknolojileri) kuruluşu yeni e-ticaret araçları ve ortamları üzerinde AR-GE çalışmalarını sürdürmektedirler.
1-4- E-ticaret TÜRLERİ
e-ticaret içinde bulunan taraflar itibariyle 4 ana gruba ayrılabilir.
- Şirketler Arası “iş dünyası”e-ticaret: En yaygın kullanılan e-ticaret şeklidir. Şirket içi veya şirketler arası yapılan bu tür ticaret 1960′ların başından beri kullanılmaktadır. Elektronik Veri Değişimi (Electronik Data Interchange) olarak da adlandırılır. kuruluşların elektronik ortamda tedarikçiye sipariş vermesi, faturalarını temin etmesi ve bedellerini ödemesi bu bölümde değerlendirilmektedir. 1999 yılı verilerine göre; şirketler arası e-ticaret işlemleri, E-Ticaret cirosunun %90′nını oluşturmaktadır. İnternet araştırma şirketi göre; ABD’de işletmeden işletmeye e-ticaret hacminin 2005′e kadar 6.3 milyar dolara ulaşacağı öngörülüyor.
- Şirket-Tüketici Arası e-ticaret; Son yıllardaki web ve wap teknolojilerindeki gelişmelerle ortaya çıkmış yeni bir tür alışveriş ortamıdır. E-Ticaret’in en çok bilinen türüdür. Sanal Mağaza uygulamaları ile İnternette kuruluşlar elektronik ortamda; PC’den otomobile, kitaptan pizzaya birçok ürünün doğrudan tüketiciye satışını yapmaya başlamıştır. Yaygın GSM kullanımı ile birlikte wap teknolojisi de tıpkı web teknolojisi gibi gelişmekte ve yer, zaman gibi kısıtlar olmaksızın e-ticaret yapılan uygun bir ortam haline gelmiştir.
- Şirket-Kamu İdaresi Arası e-ticaret: Kamu ile şirketler arasındaki lokal ağlar üzerinde yapılan ticaret, haberleşme ve diğer tüm etkinlikleri bu alanda tanımlayabiliriz. Kamu ihalelerinin İnternette yayınlanması ve kuruluşların elektronik ortamda teklif vermeleri ilk örnekleri oluşturmaktadır. E-Ticaret’in yaygınlaşmasını desteklemek amacı ile kamunun vergi ödemeleri, gümrük işlemleri de sanal dünyaya taşınmaktadır.
- Tüketici-Kamu idaresi Arası e-ticaret; Tüketici ile kamu idaresi arasında her türlü vergi, sağlık ve hukuksal etkinliği bu alanda niteleyebiliriz. Henüz yaygın örnekleri olmayan bu kategoride ehliyet, pasaport başvuruları, sosyal güvenlik primleri ile vergi ödemeleri, vb. uygulamalar ile Elektronik Devlete geçişin sağlanması planlanmaktadır. İngiltere hükümeti, 2005 yılında tüm kamu hizmetlerinin elektronik ortamda yapılabileceği ve Elektronik Devlet’e geçişin tamamlanacağını duyurmuştur. 2002 yılına kadar ise tüm okul ve kütüphanelerin İnternet bağlantılarının sağlanması planlanmaktadır.
e-ticaret taraflarının ilişkileri
1-5- E-ticaretİN DOLAYLI TARAFLARI
e-ticaret taraflarının işlemlerinin işleyişi, güvenliği ve kontrolü alanında bu ticaret şeklinde de klasik ticarette olduğu gibi dolaylı taraflar katılmaktadır. Bu taraflar duruma ve işin şekline göre çeşitlenebileceği gibi, başlıca şöyle sıralanabilir;
1- Alıcı
2-Satıcı
3- Üretici
4 -Bankalar
5- Komisyoncular
6- Sigorta Şirketleri
7- Nakliye Şirketleri
8 -Özel sektör bilgi teknolojileri
9 -Sivil toplum örgütleri
10 -Üniversiteler
11- Onay kurumları, elektronik noterler
12- Dış Ticaret Müsteşarlığı
13- Gümrük Müsteşarlığı
14- bilgi teknolojisi geliştiren ve sağlayan tesislar
1-6- E-ticaret İLE KLASİK TİCARET ARASINDAKİ FARKLAR
E-Ticaret’in klasik ticarete göre belirgin farkları daha çok iletişim ve onay işlemlerinde ortaya çıkmaktadır. Veri aktarımının sağlanması için klasik yöntemde bir çok yol vardır. Ancak bunların hepsi e-posta ve diğer data aktarım alanlarından daha hızlı olamaz. satın alma işlemleri yapan bir kuruluşnın geleneksel ve elektronik ortamlarda yapacağı ticaret karşılaştırılarak gösterilmiştir. Geleneksel ticaret ifadesiyle, E-Ticaret’in sağladığı imkanlardan faydalanmadan yapılan ticaret kastedilmiştir.
1 Geleneksel Ticaret- e-ticaret Karşılaştırılması
Geleneksel Ticaret
e-ticaret
Satın Almayı Yapan kuruluş
Bilgi Edinme Yöntemleri Görüşmeler, dergiler, kataloglar, reklamlar Web sayfaları
Talep Belirtme Yöntemi e-posta
Talep Onayı Yazılı form e-posta
Fiyat Araştırması Kataloglar, görüşmeler Web sayfaları
Sipariş Verme Yazılı form, fax e-posta,
Tedarikçi
Stok Kontrolü Yazılı form, fax, telefon
Sevkiyat Hazırlığı Yazılı form, fax, telefon Elektronik Veritabanı,
İrsaliye Kesimi Yazılı form
Fatura Kesimi Yazılı form e-posta,
Siparişi Yapan kuruluş
Teslimat Onayı Yazılı form e-mail,
Ödeme Programı Yazılı form ,
Ödeme Banka Havalesi, Posta, Tahsildar
1-7- ELEKTRONİK VERİ transferi
farklı tesislardaki uygulamalar arasında yapısal veri değişimi şeklinde tanımlanmaktadır. Bu tanımda yer alan yapısal veri değişimi, EDI’ın iş dünyasında kullanılan kağıt belge değişiminin yerine geçtiği anlamına gelir ve e-ticaret konusu ile doğrudan ilgilidir. EDI uygulamalarında veri, yapısal bir formatta transfer edilmektedir. Bu formata EDIFACT (İdari, Ticaret ve Nakliyata İlişkin Elektronik Veri Değişimi) adı verilir ve dünya çapında ticaretin kolaylaştırılması konusunda kurulan Çalışma Grubunun bir girişimidir. Yaklaşık on yıl önce, uluslararası ticaretin etkinliğini artırmak amacıyla, ticari verilerin içeriğine elektronik yoldan ulaşabilmek için bir dünya standardına gereksinim duyularak bu girişim başlatılmıştır. Standartlaşma süreci ise formatına ilişkin ISO standartlarının ilk yayınlandığı 1987 yılında kurulmuştur.
YARARLARI: giderek küçülen ve kuruluşlar arasında etkileşimin önemli bir sorun olduğu bir dünyaya getireceği yararlar hakkında çok şeyler yazılmıştır. EDI’ın en genel ve klasik anlamda yararı , belgelerin varacakları yere ulaşma süreleri ve buna bağlı olarak sipariş sürelerinin azaltılması şeklinde belirlenmiştir. Bir başka anlatımla, herşeyin zamanında yapılarak hiçbir kaynağın boşa harcanmaması planlanmaktadır. EDI’ın doğrudan sağladığı diğer bir yarar da , iletişimde insan unsuruna olan gereksinimi ortadan kaldırmasıdır. Dolayısıyla , büyük sorunlara neden olabilecek insan hataları ve diğer hatalar azaltılabilecektir.
İki tesis arasında yapılan bir yazışma örneği üzerinden EDI’ın yararını anlatmaya çalışırsak ; EDI dışında bir ortamda hazırlanan yazı zarflanarak posta yoluyla diğer tesisa gönderilecektir. Bu yazının ,EDI yoluyla gönderilmesi tercih edildiğinde, yazı mesaj standardına dönüştürülerek posta hizmetlerine gerek kalmadan bir PC uygulamasından diğerine elektronik yoldan kısa süre içinde gönderebilecektir.
Tüm bu yararları başlıklar halinde toparlamak gerekirse EDI ;
* Hızlı ve doğru veri akışını,
* Daha etkin denetim yöntemlerinin geliştirilmesini,
* Üretkenliğin ve karlılığın artmasını,
* İş ilişkilerinin geliştirilmesini,
* Müşteri memnuniyetinin ve rekabet gücünün arttırılmasını sağlayacaktır.